ميرزا محمد هادي علوى شيرازى

پيش درآمد 32

سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )

اعليحضرت دو دفعه او را اجازهء بار داد و او را به خلعتى گرانبها مفتخر ساخت . صدراعظم نيز به او اسبان قيمتى و پارچه‌هاى نفيس بخشيد . حضرت عالى بايد مطمئن باشيد كه من هم همان‌طور كه شايستهء مقام چنين صاحب منصبى بود با او معامله كردم . » « 1 » در اين هنگام پس از ارسال اين نامه فتحعلى شاه از تهران عازم كمال‌آباد مىشود و از آنجا به چمن سلطانيه مىرود . ژنرال گاردان و ميرزا شفيع هم به دنبال او عازم مىشوند . در تاريخ 18 ژوئن 1808 - ( 25 ربيع الثانى 1223 ه . ق . ) گاردان از كمال‌آباد « 2 » نامه‌اى به آقاى دشامپانيى وزير روابط خارجه كشور خود مىنويسد كه براى روشن شدن نظر گاردان در مورد سياست انگليس در ايران قسمت‌هائى ، از آن را در زير مىخوانيد : « ميرزا شفيع ديروز مرا براى ملاقاتى خواست . من به زحمت فهميدم كه بيگلربيگى اصفهان هم اجازه يافته است كه در اين ملاقاتى حضور به هم برساند . . . شايد حضور او در اين جلسه براى آن بوده كه به او علنا به‌فهمانند ، كه تصميم من چيست ، و چگونه در ترك ايران ، در صورت باز شدن پاى يك نفر انگليسى در درباره طهران ، عازمم . . . » ( 3 ) او « پيشواى كسانى است كه از انگليس طرفدارى مىكنند . » ( 4 ) « از من سئوال شد كه آيا با آمدن قاصد ملكم به طهران رضايت مىدهم يا نه ؟ من جدا با آمدن او مخالفت كردم و به وزرا گفتم كه افتتاح باب هر نوع ارتباطى با انگليس با تعهدات فتحعلى شاه در مقابل فرانسه و با منافع خصوصى ايران مباينت دارد و در صورتى كه يك نفر انگليسى در دربار ايران پذيرفته شود ، من طهران را ترك خواهم گفت . . . من به ميرزا شفيع تأكيد كردم كه نبايد بين ايرانىها و انگليسىها هيچ قسم رابطه‌اى برقرار شود . . . از ترس اينكه مبادا در باب مذاكراتى كه با صدراعظم كردم سوء تفاهمى رخ دهد . مطالب آن را در مراسله‌اى كه به‌عنوان او فرستادم قيد نمودم . » ( 5 ) ژنرال گاردان در مراسله‌اى كه از اردوگاه سلطانيه در 2 ژوئيه 1808 - 9 جمادى الاخرى 1223 ه . ق . خطاب به شامپانيى نوشته مىافزايد كه : « اعليحضرت امروز صبح طالب ملاقات ما شد . فتحعلى شاه به ما گفت كه رشته هر نوع مذاكرات ما بين ايران و انگليس قطع شده و از هر دو طرف تهيه عمليات خصمانه ديده مىشود . . . [ اما ] برطبق آخرين خبرى كه از خليج فارس رسيده ، گويا ، عدهء جهازات انگليسى از كوچك و بزرگ 18 فروند بيشتر نيست . ملكم سعى دارد كه ايرانىها را به خدمتگذارى كمپانى تجارتى هندوا دارد » « 6 » جنرال گاردان در نامهء ديگرى كه از سلطانيه به شامپانيى نوشته به پيوست آن سود بيانات صدراعظم ايران را براى او ارسال داشته است و نوشته است « اين سند فوق العاده مهم است زيرا محتوى تاريخچهء سياست ايران و اصولى است كه فتحعلى شاه بناى اتحاد خود را با اعليحضرت ناپلئون كبير بر آن مبتنى كرده » « 7 » و نيز در اينجا هم گاردان در مورد

--> ( 1 ) - همان كتاب ص 93 . ( 2 ) - كمال‌آباد : ظاهرا بايد كمال‌آباد كرج باشد ( زيرا نويسنده مىنويسد « دو روز راه است » ) اما در فرهنگ جغرافياى ايران آمده است كمال‌آباد : ده : جزء دهستان حومهء بخش مركزى قزوين : 15 ك جنوب قزوين . فرهنگ جغرافيائى ايران . رزم‌آرا . جلد 1 ، ص 182 . ( 6 ) - مأموريت گاردان ص 94 - 3097 ( 7 ) - همان كتاب همان صفحات و ص 95 - 100 .